Các nghiên cứu khoa học mới phát hiện không khí ô nhiễm không chỉ gây tử vong, nó còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần của con người. Làm suy yếu khả năng đánh giá, vấn đề sức khỏe tâm thần, học hành kém hơn, và đáng lo ngại nhất có lẽ là tỷ lệ phạm tội.

Những phát hiện này ngày càng đáng báo động, vì hơn nửa dân số thế giới giờ đây sống ở môi trường đô thị, và ngày càng nhiều người trong chúng ta đi lại ở đến những khu vực tắc nghẽn hơn bao giờ hết.

Đáng lo ngại, Tổ chức Y tế Thế giới WHO nói rằng cứ trong 10 người thì có đến 9 người thường xuyên phải hít thở không khí ô nhiễm ở mức độ nguy hiểm. Ước tính ô nhiễm không khí khiến khoảng bảy triệu người chết mỗi năm. 

Tờ BBC Tiếng Việt cho biết, vào năm 2011, Sefi Roth, nhà nghiên cứu từ Đại học Kinh tế London, LSE, xem xét nhiều hiệu ứng do ô nhiễm không khí gây ra.

Roth và nhóm nghiên cứu quan sát sinh viên đi thi vào những ngày khác nhau và đo nồng độ ô nhiễm không khí vào những ngày đó. Tất cả các thông số khác đều giống nhau: sinh viên đi thi có trình độ học vấn tương đương, thi ở cùng một địa điểm nhưng trong nhiều ngày khác nhau.

Ông nhận thấy biến đổi trong kết quả trung bình khác biệt đến bất ngờ. Bài thi làm trong những ngày ô nhiễm nhất thì có kết quả tệ nhất. Vào những ngày chất lượng không khí sạch nhất, sinh viên làm bài tốt hơn.

“Chúng tôi có thể thấy sự sụt giảm rõ ràng [về khả năng làm bài] vào những ngày ô nhiễm nặng nề,” Roth nói. “Thậm chí vài ngày trước và vài ngày sau đó, chúng tôi không thấy ảnh hưởng gì – điều đó thực sự chỉ xảy ra vào ngày thi, với kết quả điểm thi sụt giảm đáng kể.”

Giống như cơ thể, bộ não cũng cần không khí sạch để hoạt động và phát triển (ảnh: BBC).

Đặc biệt, trong nghiên cứu năm 2018, nhóm của ông đã phân tích dữ liệu tội phạm trong hai năm từ hơn 600 đơn vị bầu cử ở London, và nhận thấy có nhiều trường hợp phạm tội xảy ra hơn trong những ngày ô nhiễm nặng, cả ở khu vực người giàu lẫn khu người nghèo. Các tác giả đã thấy một số bằng chứng cho thấy mối liên hệ nhân – quả.

Để chứng minh điều này, một nghiên cứu khác do Jackson Lu từ Học viện Công nghệ Massachussets (MIT) thực hiện đã xem xét dữ liệu thu thập được trong vòng 9 năm từ 9.000 thành phố trên toàn lãnh thổ nước Mỹ.

Nghiên cứu này nhận thấy “ô nhiễm không khí cho thấy những chỉ dấu về 6 nhóm tội phạm chính”, trong đó có các tội ngộ sát, cưỡng hiếp, cướp của, trộm xe hơi và hành hung người khác.

Những thành phố có mức độ ô nhiễm cao nhất cũng đồng thời là nơi có tỷ lệ tội phạm cao nhất. Nghiên cứu cũng tính đến các yếu tố tương quan khác, như dân số, tỷ lệ lao động, độ tuổi, giới tính – và ô nhiễm vẫn là chỉ dấu chính cho thấy mức độ tội phạm tăng.

Diana Younan từ Đại học Nam California và đồng nghiệp xem xét tập trung vào bụi PM2.5 – loại bụi siêu mịn có kích cỡ nhỏ hơn 30 lần so với độ rộng sợi tóc người – và đánh giá tác động tích lũy của nó đối với người bị nhiễm loại bụi này trong khoảng thời gian 12 năm.

Một lần nữa, hành vi xấu xảy ra nhiều hơn hẳn ở những khu vực ô nhiễm hơn.

Những nghiên cứu này chưa lý giải được nguyên nhân và cơ chế của tác động đáng lo ngại này, nhưng đã gióng lên một hồi chuông cảnh báo mới về tác động tiêu cực của ô nhiễm không khí, đặc biệt là sự tấn công của các vật chất hạt, bao gồm hạt mịn PM10 và hạt siêu mịn PM2.5 mà các chuyên gia cho rằng xuyên qua cả khẩu trang. Nguồn phát thải chính của vật chất hạt chính là các phương tiện giao thông, vì vậy ô nhiễm bụi mịn đang là một trong các mối lo ngại hàng đầu cảu các quốc gia.

Khu vực quận Cầu Giấy, Hà Nội, sáng 17/9 (ảnh: Thùy An/VnExpress).

Theo báo cáo thường niên The Environmental Performance Index (EPI) của Mỹ thực hiện, Việt Nam hiện đang đứng trong top 10 các nước ô nhiễm không khí ở Châu Á. Đáng lưu ý, tổng lượng bụi ở Hà Nội và TP. HCM đang liên tục tăng cao khiến chỉ số chất lượng không khí (AQI) luôn ở mức báo động.

Cụ thể, VnExpress đưa tin, theo bảng xếp hạng 10 thành phố có chất lượng không khí xấu nhất thế giới trên tổng số 10.000 thành phố được quan trắc của ứng dụng AirVisual vào 8h hôm 26/9, Hà Nội ở vị trí số 1 (chỉ số AQI luôn trên 200 – mức Xấu), ngay sau là thủ đô Jakarta của Indonesia và TP. HCM.